Солонгос банчаныг ойлгох нь: Түгээмэл хачирнуудын хөтөч гэж юу вэ?
Банчан гэдэг нь Солонгос хоолны ширээн дээр тавигддаг жижиг, үнэгүй хачирнуудыг хэлдэг. Эдгээр нь үндсэн хоолны амтыг тэнцвэржүүлж, нэмэгдүүлдэг бөгөөд хоолны салшгүй нэг хэсэг юм. Банчан нь Солонгосын хоолны соёлыг бүрэн дүүрэн мэдрэх түлхүүр болно.
Үүсэл ба түүх
Солонгосын банчаны түүх нь олон зууны тэртээгээс эхтэй бөгөөд Буддын шашны нөлөөтэй холбоотой байдаг. Эрт дээр үед мах идэхийг хориглож байсан үед хүнсэндээ ногоог голчлон хэрэглэж, тэдгээрийг янз бүрийн аргаар амтлан хадгалж, хэрэглэж иржээ. Жосон гүрний үед эдгээр ногоон хачирнууд улам бүр олон төрөл болж, баялаг соёл үүсгэсэн байдаг. Анх Солонгост очоод, нэг удаагийн хоолонд ингэж олон төрлийн таваг тавьдагт үнэхээр гайхсан. Ширээ дүүрэн жижиг аяга таваг байх нь яг л хааны зоог шиг санагдаж байсан шүү.
Соёлын ач холбогдол
Банчан бол зүгээр нэг хачир биш юм. Энэ нь Солонгосын зочломтгой зан, хоолны соёлын чухал хэсгийг илэрхийлдэг. Үндсэн хоолны хажуугаар тавигдсан олон төрлийн банчан нь хоолны амтыг тэнцвэржүүлж, бие биенээ нөхөж, баяжуулдаг. Хүний биед хэрэгтэй олон төрлийн амин дэм, эрдэс бодисыг агуулсан ногоог төрөл бүрээр нь идэх боломжийг олгодог. Миний Солонгос найз нэг удаа, “Банчан бол бидний идэж буй хоолны амтыг нэмэгдүүлж, бас хүмүүсийг хоорондоо яриулах гүүр болдог” гэж хэлж байсан нь одоо ч санаанд тод байдаг.
Үндсэн орц ба бэлтгэл
Банчаны гол орц нь улирлын чанартай ногоо, далайн бүтээгдэхүүн, заримдаа мах байдаг. Хамгийн алдартай нь мэдээж Кимчи бөгөөд байцаа, цацагт хүрэн байцаа, өргөст хэмхээр хийсэн олон төрлийн кимчи байдаг. Түүнчлэн, янз бүрийн ногоог амталж хийсэн намул (namul), дүфү, загасыг амталж чанасан жорим (jorim), хуурсан ногоо буюу боккум (bokkeum) гэх мэт олон төрөл бий. Анх банчан хийхийг харахад, их энгийн мэт боловч, үнэхээр амттай болгохын тулд их туршлага хэрэгтэйг ойлгосон. Нэг удаа, Солонгос ээжийн хийсэн кимчиг амтлах үед тэр их амтлаг, шинэхэн сармисны үнэр нь хамар сэтлэх шиг болж байсан шүү.
Бүс нутгийн онцлогууд
Солонгосын бүс нутаг бүр өөрийн гэсэн банчаны онцлогтой. Жишээлбэл, Жолла-ду (Jeolla-do) муж нь хамгийн баялаг, олон төрлийн банчанаараа алдартай. Тэнд очиход ширээ дүүрэн хоолоор дүүрэн байдаг, юу гээчийн олон банчан байна гээч! Харин Кёнсан-ду (Gyeongsang-do) мужийн банчанууд нь халуун ногоотойгоор илүү онцлог. Сөүл хотын банчанууд нь харьцангуй цэвэрхэн, гоёмсог бөгөөд амт нь илүү нарийн байдаг. Анх Жолла-ду-д очиход, хоолны ширээ нь банчанаар дүүрчихсэн байсан нь намайг бүр гайхшруулсан. Зүгээр л жижигхэн ресторанд орсон байхад, яг л хааны ширээ шиг харагддаг байсан шүү.
Солонгос банчаныг ойлгох нь: Түгээмэл хачирнуудын хөтөч-ын алдартай байршлууд
Банчан бол Солонгосын хаана ч байдаг зүйл. Гудамжны жижиг хоолны газраас эхлээд тансаг ресторан хүртэл, хаа сайгүй банчантай хоол идэж болно. Гэхдээ хамгийн жинхэнэ, амттай банчаныг уламжлалт зах, орон нутгийн жижиг ресторануудаас олох боломжтой. Миний хувьд,
Сөүл дэх алдартай газрууд
Сөүл хотод банчан идэж үзэх газар олон бий. Гванжан зах (Gwangjang Market) бол зөвхөн банчан худалдаалдаг хэдэн арван дэлгүүртэй. Тэндээс янз бүрийн банчаныг амталж, гэртээ авч явах боломжтой. Инсадонг (Insadong) болон Букчон Ханок тосгон (Bukchon Hanok Village) орчмын уламжлалт ресторанууд нь мөн сайхан сонголт болно. Миний анх Гванжан зах руу ороход, нэг дэлгүүрт л гэхэд 20-30 төрлийн банчан тавиастай байсныг хараад, юу сонгохоо мэдэхгүй гайхширч зогсож байсан. Тэгээд л янз бүрийн амттай банчанаас бага багаар амсаад явсан даа.
Нуугдмал орон нутгийн үнэт чулуунууд
Хамгийн амттай, жинхэнэ банчаныг олохын тулд жуулчдын их очдог газруудаас холдож, орон нутгийн иргэдийн их очдог жижиг гудамжны хоолны газруудыг сонирхох хэрэгтэй. Ихэвчлэн ажлын цагаар үйлчилдэг, ахмад настнууд ихтэй, жижигхэн, даруухан газрууд байдаг. Тэндхийн банчанууд нь гар хийцийн, өөрийн гэсэн амттай байдаг. Би нэг удаа, Бусан хотод далайн эрэгт ойрхон, нэг жижигхэн, хөгшин эмээгийн ажиллуулдаг ресторанд орсон юм. Тэндхийн далайн байцаатай банчан нь далайн үнэр шингэсэн, давслаг, үнэхээр мартагдашгүй амттай байсан.
Уламжлалт зах, орчин үеийн ресторанууд
Намдэмүн зах (Namdaemun Market), Тонгинь зах (Tongin Market) зэрэг уламжлалт зах дээр ч мөн банчаны төрөл зүйл их байдаг. Тонгинь захын “ёбжон тошираг” (yeopjeon dosirak) хийхдээ, зоосон мөнгөөр өөрийн хүссэн банчанаа сонгож авдаг нь үнэхээр сонирхолтой, таалагдсан. Гэхдээ, заримдаа хэт олон хүн болчихдог нь жаахан хэцүү. Орчин үеийн, фьюжн ресторанууд ч мөн банчаныг шинээр тайлбарлаж, бүтээлч байдлаар танилцуулдаг болсон. Гэхдээ, хувьдаа, би уламжлалт амтыг илүүд үздэг. Заримдаа хэт орчин үеийн болгоно гэж, жинхэнэ амтыг нь алчихдаг ч юм шиг санагддаг.
Солонгос банчаныг ойлгох нь: Түгээмэл хачирнуудын хөтөч гарын авлага
Банчан идэх нь зүгээр нэг хоол идэх биш, үндсэндээ амт, соёлын тэнцвэрийг мэдрэх нэгэн төрлийн урлаг юм. Үндсэн хоолтойгоо хэрхэн хослуулах, хэрхэн идэх ёс зүйтэй байхыг мэдэх нь чухал.
Уух зүйлтэй хослуулах
Банчаныг Солонгосын уламжлалт уух зүйлстэй хослуулах нь маш зохимжтой. Халуун ногоотой кимчитэй хамт хүйтэн сожү (soju) эсвэл макколи (makgeolli) уух нь амтыг улам тодотгож өгдөг. Шар айраг ч мөн халуун ногоотой банчантай сайхан зохицдог. Би нэг удаа халуун кимчи чигэг (kimchi jjigae)-ний хажуугаар, хүйтэн макколи уусан юм. Тэр халуун, хүйтэн хоёр хослоод л, амтыг нь бүр онгойлгож өгсөн дөө. Үнэхээр сайхан мэдрэмж байсан.
Идэх ёс зүй
Банчаныг ихэвчлэн ширээний голд тавьж, бүгд хувааж иддэг. Өөрийн тавагт бага багаар авч идэх нь зүйтэй. Гол дүрэм бол хоолыг үлдэхгүй идэх. Хэрэв таны авсан банчан дуусвал, нэмүүлж болно. Ихэнх ресторанд банчан нэмэлтээр үнэгүй байдаг. Энэ бол үнэхээр гайхалтай зүйл шүү. Анх надад “нэмэлт үнэгүй” гэхэд итгээгүй, гэхдээ үнэхээр дахиад өгдөг юм билээ. Гэхдээ, хэт их нэмүүлээд, идэж чадалгүй орхих нь зохисгүй үйлдэл гэдгийг санаарай.
Орон нутгийн зан заншил
Солонгосын хоолны ширээний ард зарим нэг заншил байдаг. Ахмад хүмүүс хоолонд хүрч, идэж эхэлсний дараа бусад нь идэж эхэлдэг. Мөн, хооллох үедээ чанга дуугарахгүй, аяга тавгаа дуу гаргалгүй байрлуулахыг хичээдэг. Би нэг удаа, Солонгост шинээр ирээд, найзуудтайгаа хооллож байхдаа, ахмад хүн эхлээгүй байхад идэх гэснээ зогссон. Найз маань шивнэж хэлсэн, “ах нь эхлээгүй байна” гэж. Тэгээд л энэ соёлыг ойлгосон юм.
Улирлын онцлогууд
Банчаны төрөл зүйл нь улирлын чанараар өөрчлөгддөг нь Солонгосын хоолны нэг онцлог. Улирал бүрд шинэхэн ургац, амттай ногооноос хамааран өөр өөр банчанууд ширээг чимдэг. Энэ нь тухайн улсын хөдөө аж ахуйн соёлыг харуулдаг.
Өдрийн цагийн зөвлөмж
Банчаныг Солонгост үдийн хоол, оройн хоолонд ихэвчлэн иддэг. Өглөөний цайнд ч мөн кимчи, бусад хөнгөн банчанууд байдаг. Хөнгөн зууш болгон идэх нь харьцангуй ховор. Өглөөний цайгаа уухад хүртэл кимчи байхыг хараад, “энэ хүмүүс өглөө босоод л кимчи иддэг байх нь” гэж бодож байлаа. Нэг удаа, өглөөний 8 цагт нэг жижиг ресторанд ороход л ширээ дүүрэн банчан тавьсан байсан нь намайг гайхшруулсан шүү.
Улирлын чанартай өөрчлөлтүүд
Хавар болоход шинэхэн ногоон ургамлаар хийсэн намул их гардаг. Зун цагт хүйтэн шөл, өргөст хэмхний банчан зэрэг нь алдартай. Намар нь мөөг, үндэс ногоогоор хийсэн банчанууд түгээмэл. Харин өвлийн улиралд янз бүрийн кимчи болон хатаасан ногоогоор хийсэн банчанууд зонхилно. Намар Солонгост очсон чинь, мөөгтэй, шаргал өнгөтэй янз бүрийн намул их байсан. Үнэр нь үнэхээр газрын үнэр шингэсэн, амттай байсан.
Баяр ёслолтой холбоо
Солонгосын үндэсний баяр болох Сөллал (Цагаан сар), Чусөк (Ургац хураалтын баяр)-оор тусгай банчанууд бэлтгэдэг. Жишээ нь, Чусөк-оор сонпён (songpyeon) гэх будааны бялуу болон төрөл бүрийн намул банчанууд хийдэг. Эдгээр нь баярын уур амьсгалыг бүр тодотгож өгдөг. Чусөк-оор найзынхаа гэрээр очиход, уламжлалт хоол, сонпён болон тусгай намулуудтай байсан нь баярын уур амьсгалыг бүр тодотгож, гэр бүлийн дулаан мэдрэмж өгч байсан.
Идэж үзэхэд хамгийн тохиромжтой улирал
Банчаныг идэж үзэхэд хамгийн тохиромжтой улирал бол хавар, намар юм. Учир нь энэ үед шинэхэн ногоо, жимс ихээр ургадаг тул амт нь хамгийн сайн байдаг. Гэхдээ кимчи болон бусад үндсэн банчанууд жилийн дөрвөн улиралд бэлэн байдаг. Би хувьдаа намар хамгийн их банчаныг сонирхож иддэг. Учир нь улирлын шинэ ногоонууд нь амтлаг, эрүүл мэндийн хувьд ч сайн санагддаг. Заримдаа хүйтэн жавартай өвлийн өдөр халуун кимчитэй хоол идэх нь ч бас сайхан шүү.
Солонгос банчаныг ойлгох нь: Түгээмэл хачирнуудын хөтөч-ын ач холбогдол
Банчан бол зүгээр нэг хачир биш юм. Зочилсон үедээ, Энэ нь Солонгосын соёл, эрүүл мэндийг эрхэмлэдэг амьдралын хэв маяг, хамтын хооллолтын уламжлалыг өөртөө шингээсэн, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн үнэ цэнэтэй зүйл юм. Санзай утааны үнэр орохоос таарна.
Орчин үеийн алдартай байдал
К-Поп, К-Драма зэрэг Солонгосын соёлын нөлөөгөөр банчан ч мөн дэлхий даяар алдаршиж байна. Олон улсын хүмүүс Солонгос хоолны зөвхөн үндсэн хоолыг биш, харин түүнийг дагалдах банчануудыг ч сонирхох болсон. Гадаадын найзууд маань одоо Солонгос хоол идэхээр, “кимчи байхгүй юм уу?” гэж асуудаг болсон. Энэ нь л банчан ямар алдартай болсныг харуулж байгаа байх, үнэхээр сонирхолтой.
Эрүүл мэндийн ашиг тус
Банчан нь ихэвчлэн ногоо, исгэсэн хүнс, ферментлэг бүтээгдэхүүнээс бүрддэг тул эрүүл мэндэд маш сайн. Витамин, эслэгээр баялаг бөгөөд гэдэсний үйл ажиллагааг сайжруулж, дархлааг дэмждэг. Эмч нар хүртэл кимчийг “эрүүл мэндэд сайн” гэж зөвлөдөг болсон. Заримдаа би өглөөдөө кимчи идэхээр бие хөнгөрөөд сайхан болчихдог шиг санагддаг. Энэ бол зүгээр л миний мэдрэмж, гэхдээ л үнэхээр таалагддаг.
Олон улсын хүлээн зөвшөөрөлт
2013 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Боловсрол, Шинжлэх Ухаан, Соёлын Байгууллага (ЮНЕСКО) Солонгосын кимчи хийх уламжлалыг Хүн төрөлхтний биет бус соёлын өвд бүртгэсэн нь банчаны ач холбогдлыг дэлхий дахинд баталсан юм. Дэлхийн алдартай тогооч нар ч мөн банчаныг судалж, өөрийн бүтээлч хоолнууддаа ашиглах болсон. Нэг удаа Парист солонгос ресторанд ороход, тэнд хүртэл яг Солонгос шиг банчануудтай байсан нь үнэхээр гайхшруулсан. Гэхдээ, нэмэлт банчан үнэтэй байсан нь жаахан харамсалтай санагдсан.
Нийгмийн талууд
Банчан бол зүгээр л хоол биш, үндсэндээ гэр бүл, найз нөхөдтэйгөө хамт хооллох, харилцаа холбоог бэхжүүлэх чухал хэрэгсэл юм. Ширээний голд тавигдсан олон төрлийн банчан нь хүмүүсийг ярилцах, хуваалцах, хамтдаа цагийг зугаатай өнгөрүүлэхэд тусалдаг. Би хувьдаа, банчан бол ярилцах сэдэв, хамтдаа хуваалцах баяр баясгалан гэж боддог. Ширээ дүүрэн хоолтой байхад л, хүмүүс илүү нээлттэй ярилцаж, дотносдог юм шиг санагддаг.
Зайлсхийх алдаанууд
Солонгос банчаныг бүрэн дүүрэн мэдрэхийн тулд зарим нэг түгээмэл алдаа, соёлын онцлогуудыг мэдэх нь чухал. Хэнд ч хэлэхгүй гэхдээ, Хоолныг үрэхгүй байх, хэт их захиалахгүй байх, орон нутгийн ёс зүйг хүндлэх нь хамгийн чухал юм. Хувьдаа үүнийг санал болгоно.
Түгээмэл жуулчдын алдаанууд
Жуулчид ихэвчлэн хийдэг нийтлэг алдаа бол хэтэрхий их банчан нэмүүлээд, дуусгалгүй орхих явдал юм. Солонгост хоол үлдээх нь зохисгүй гэж үздэг. Бас зөвхөн нэг төрлийн банчанд анхаарлаа хандуулах нь буруу. Бүх төрлөөс нь бага багаар амсаж, амтыг нь мэдрэх хэрэгтэй. Анх би нэг ресторанд ороод, бүх банчаныг идэх гээд, хэт их нэмүүлсэн. Тэгээд дуусгаж чадаагүй нь, жаахан ичмээр санагдсан. Дараа нь бол, бага багаар аваад, дууссан бол нэмүүлдэг болсон.
Захиалгын алдаанууд
Банчаныг тусад нь захиалах гэж оролдох нь нийтлэг алдаа юм. Ихэнх ресторанд банчан нь үнэгүй байдаг бөгөөд үндсэн хоолны хамт өгдөг. Гэхдээ зарим онцгой, тансаг банчанууд (жишээ нь, хавч, түүхий загастай банчан) үнэтэй байж болно. Заримдаа, жуулчид “кимчи нэг таваг” гэж захиалах гэж оролдохыг сонсдог. Үнэгүй байхад нь шүү дээ! Гэхдээ, нэг удаа гежанг (gejang) гэдэг хавчтай банчаныг тусад нь захиалахад, үнэ нь бараг үндсэн хоолтойгоо ижилхэн байсан нь, бас л нэг сонирхолтой мэдээлэл шүү.
Соёлын алдаанууд
Солонгосын хоолны соёлд дуу чимээ гаргахгүй, бусдыг хүндэтгэх нь чухал. Хоолтойгоо тоглох, аяга тавгийг шидэх эсвэл хэт их дуу чимээ гаргах нь зохисгүй үйлдэл юм. Бусад үйлчлүүлэгчдийг болон рестораны ажилтнуудыг хүндэтгэн, тайван хооллох нь чухал. Би нэг удаа ресторанд байхад, нэг гадаад хүн их чанга дуугарч, хоолтойгоо тоглож байхыг хараад, ойр орчмын зочдын нүд нь томройж, нэг л эвгүй байсныг санаж байна. Энэ нь Солонгосын хоолны соёлд хүндэтгэлгүй үйлдэл юм шүү.